धात्वर्थः

पचति इत्यादौ तिडन्ते प्रकृतिः पचधातुः, प्रत्यायश्च तिङ् । ‘पक्ववान्’ , ‘पचन्’ इत्यादौ कृदन्तेऽपि प्रकृतिः प्रत्ययश्च भवतः । तत्रापि प्रकृतिः धातुः, प्रत्ययश्च कृत् । एवञ्च धातोः द्वये प्रत्ययाः –तिङ्ः कृतश्चेति । तत्र धातोः अर्थः निरुप्यते । तथाहि – धातुः फलं व्यापारं च बोधयति । यथा –‘पचति’ इत्यत्र पच्धातुः अस्ति । सः पच्धातुः विक्लित्तिरुपं फलं (विक्लित्तिः= मृदुविशदत्वम् । तण्डुलादौ जायमानः विकारः इति यावत् ) तदनुकूलव्यापारञ्च बोधयति । एवञ्च पच्धातोः अर्थः विक्लित्त्यनुकूलव्यापारः इति । यथा वा –

  1. गच्छति । अत्र गम् धातुः संयोगरुपं फलं तदनुकूलव्यापारञ्च् बोधयति । अतः गम् धातोः अर्थः- संयोगानुकूलव्यापारः इति ।

  2. वर्धते । अत्र वृध्धातुः वर्धनरुपं फलं, तदनुकूलव्यापारं च बोधयति । अतः वृध्धातोः अर्थः-वर्धनानुकूलव्यापारः इति ।

इत्थं च सर्वे धातवः ‘फलं व्यापारश्च’ इत्यर्थद्वयं बोधयन्ति इति ज्ञेयम् ।

भगवान ब्रम्हा का कुल...
Virendra Tiwari

भगवान ब्रह्मा का कुल!!!!!!

ब्रह्मा हिन्दू धर्म में एक प्रमुख  [ ... ]

अधिकम् पठतु
प्रयागराज कुम्भ 2019
Virendra Tiwari


प्रयागराज में 'कुम्भ' कानों में पड़ते ही गंगा, यमुना एवं सरस [ ... ]

अधिकम् पठतु
मकर संक्रान्ति पर दुर्लभ संयोग...
Virendra Tiwari

🚩🙏 ॐ मकर सक्रान्ति पर दुर्लभ संयोग :--
--------------------------------------------------

प [ ... ]

अधिकम् पठतु
देवनागरी ब्राह्मी लिपि परिवर्तक...
Virendra Tiwari

देवनागरी ब्राह्मी लिपि परिवर्तक function convert_to_Devanagari() { var a [ ... ]

अधिकम् पठतु
तिङन्त निर्माणक
Virendra Tiwari

$(function() { var availableTags = ['aMsa','ahi!','aka!','akzU!','aga!','aNka','aki!','aNga',' [ ... ]

अधिकम् पठतु
प्रत्यय निर्माणक
Virendra Tiwari

सवर्ण निर्माणक देववाणी - याति स्वयं प्रख्यार्पितग [ ... ]

अधिकम् पठतु
अन्य लेख