एकशेषः

User Rating: 0 / 5

Rating Star BlankRating Star BlankRating Star BlankRating Star BlankRating Star Blank
 

एकशेषः सामान्यतया यदा वयं जनान् पृच्छामः यत् "पितरौ" इत्यत्र कः समासः इति, तदा जनाः एकस्वरेण एकशेषसमासः इत्येव वदन्ति। परन्तु अत्र एकशेषः समासः न अपितु कृत्तद्धितसमासैकशेषसनाद्यन्तधातुरूपासु पञ्चसु वृत्तिषु अन्यतमा वृत्तिः एकशेषवृत्तिः वर्तते इति अस्माभिः अवगन्तव्यम् । इयम् एकशेषवृत्तिः द्वन्द्वसमासस्य अपवादभूता वर्तते।

एकशेषस्य कानिचन उदाहरणानि-

१. माता च पिता च = पितरौ
२. भ्राता च स्वसा च = भ्रातरौ
३. पुत्रश्च दुहिता च = पुत्रौ
४. हंसश्च हंसी च = हंसौ
५. स च रामश्च = तौ
६. स च यश्च = यौ
७. भवन्तश्च भवत्यश्च = भवन्तः
८. यूयं च वयं च = वयम्
९. रामश्च रामश्च = रामौ

 

एकशेषः समासो न । कृत्तद्धितसमासैकशेषसनाद्यन्तधातुरूपासु पञ्चसु वृत्तिषु एकशेषः अन्यतमः । अतः समासः यथा वृत्तिः, तथा एकशेषोऽपि पृथक् वृत्तिरेव । अयम् एकशेषः द्वन्द्वसमासस्य अपवादः ।

उदाहरणानि –

१. माता च पिता च – पितरौ ।
२. भ्राता च स्वसा च – भ्रातरौ ।
३. पुत्रश्च दुहिता च – पुत्रौ ।
४. हंसश्च हंसी च – हंसौ ।
५. स च रामश्च – तौ ।
६. स च यश्च – तौ ।
७. भवन्तश्च भवत्यश्च – भवन्तः ।
८. यूयं च वयं च – वयम् ।
९. रामश्च रामश्च – रामौ ।

भगवती के ५१ प्रमुख शक्तिपीठ...
Virendra Tiwari

॥ ॐ दुं दर्गायॆ नम: ॥
॥ भगवती के ५१ प्रमुख शक्तिपीठ ॥
**********

1. कि [ ... ]

अधिकम् पठतु
चंडी देवी मंदिर, चंडीगढ़, पंचकुला ‍‍...
Virendra Tiwari

चंडी देवी मंदिर, चंडीगढ़, पंचकुला

#इसीमंदिरकेनामपररखागया [ ... ]

अधिकम् पठतु
पितृपक्ष की हकीकत
Virendra Tiwari

#जो_पितृपक्ष को दिखावा कहते हैं उनके लिए। हमारे #पितर और हम [ ... ]

अधिकम् पठतु
संघ शाखा लगाने की पद्धति...
Virendra Tiwari

🙏गुरु पुर्णिमा महोत्सव🙏
२७/०७/२०१८/- शुक्रवार
------------------------------- [ ... ]

अधिकम् पठतु
महाभारत के युद्ध में भोजन प्रबंधन...
Virendra Tiwari

*🔥।। महाभारत के युद्ध में भोजन प्रबंधन।।🔥*

*महाभारत को हम  [ ... ]

अधिकम् पठतु
राम रक्षा स्त्रोत को पढकर रह सकते हैं भयमुक्त...
Virendra Tiwari

राम रक्षा स्त्रोत को ग्यारह बार एक बार में पढ़ लिया जाए तो  [ ... ]

अधिकम् पठतु